مراحل اجرا

1- مدیریت آماده سازی استخر :

آماده سازی شامل کلیه عملیاتی است که استخر را از هر نظر برای رها سازی بچه ماهی آماده می کند .

1- 1- تخلیه:

پس از صید ماهی در فصل برداشت تخلیه کامل استخر باید انجام شود ، بنحوی که کف استخر کاملاً قابل رویت باشد . چنانچه کف استخر شیب لازم جهت تخلیه کامل آب را نداشته باشد با ایجادشیارهایی آب را بخارج هدایت می کنیم.

1-2- آهک پاشی :

تخلیه کامل آب استخر زمانیکه هنوز کف استخر واجد رطوبت کافی است، از آهک زنده به میزان 1500-1000 کیلوگرم در هکتار ( با توجه به وضعیت لجن ) بصورت یکنواخت به منظور گند زدایی و ضدعفونی عوامل بیماریزا و انگلها و عوامل آلوده کننده و همچنین از بین بردن تخم و لارو آبزیان هرز و اصلاح لجن کف استخر استفاده می شود.

1-3- خشک کردن :

خشک کردن مهمترین فعالیت ممکن برای افزایش تولیدات طبیعی استخر در فصل پرورش بعدی است . پس از تخلیه کامل آب استخر و آهک پاشی حداقل 2 تا 3 ماه کف استخر کاملاً خشک نگه داشته شود . و بدینسان لجن و بقایای مواد آلی در مجاورت هوا و معرض تابش نور خورشید تجزیه و اصلاح شده وهمچنین در فصل زمستان بدلیل یخ بستن کف استخر انگلها ( پارازیت ها) نیز از بین می روند

1-4- ترمیم و بازسازی دیواره ها و دریچه های ورودی و خروجی آب :

هر ساله با توجه به جنس خاک و سرعت باد قسمتی از خاک دیواره استخر ریزش می کند و برای جلوگیری از عمل فوق و یا ممانعت از آن بهترین روش کشت گیاهان و یا کمک به رویش گیاهان ( علوفه های مناسب ) می باشد . در ضمن علاوه بر ترمیم دیواره های استخر ،کانالهای ورودی آب باید لایروبی شده و دریچه های ورودی و خروجی نیز قابلیت نصب فیلترهای مناسب جهت تنظیم و کنترل و تصفیه آب مورد نیاز استخر را داشته باشد .

1-5- شخم زدن :

اصولاً شخم زنی کف استخر پرورشی ماهیان گرمابی سطحی (10-5 سانتی متر) بوده مگر در مواقعی که ضخامت لجن کف استخر بیشتر از 50 سانتی متر باشد که در این حالت مبادرت به برداشتن لجن کف استخر می نمایند . با عمل شخم زدن عمق خاک در معرض هوا قرار گرفته ، که سبب خروج گازهای سمی شده و همچنین انگلهای موجود در لایه زیرین خاک نیز از بین می رود . نکته مهم در انجام عمل شخم زنی این می باشد که باید به میزان نفوذ پذیری آب از کف استخر توجه شود ( که معمولاً در استخرهایی با نفوذ پذیری بالا شخم زنی انجام نمی شود ) .

1-6- کود پایه :

قبل از آبگیری استخر برای فراهم آوردن بستر غذایی مناسب از کود حیوانی ( گاوی ) به صورت کپه ای در سطح استخر استفاده می کنیم که مقدار آن با توجه به میزان حاصلخیزی کف استخر از 3 تا 10 تن متغیر می باشد .

1-7- آبگیری :

پس از اطمینان از نصب فیلتر ( ریز و چند لایه ) به منظور جلوگیری از ورود تخم و لارو ماهیان هرز و یا سایر آبزیان و همچنین اطمینان از عدم آلودگی آب اقدام به آبگیری می نماییم . آبگیری استخر باید سریع و تا عمق 80-70 سانتی متر صورت گیرد و در نهایت پس از ماهیدار کردن استخر و بصورت تدریجی ( اواخر خرداد ماه ) عمق آبگیری را افزایش دهیم .

۲- مدیریت ماهیدارکردن استخر:

7-10روز پس از آبگیری و بارور شدن استخر مبادرت به رها سازی بچه ماهی به میزان 4000-3500 قطعه در هر هکتار به نسبت 60-55 درصد فیتوفاگ ، 20-15 درصد کپور ،15-10 درصد آمور و 10-5 درصد بیگ هد می نمائیم . البته رعایت اصول بهداشتی و حمل و نقل بچه ماهی و انتخاب بچه ماهی سالم در زمان خرید از جمله نکات مهم می باشد. لازم به ذکر است که به منظور دستیابی به میانگین وزنی مناسب ( بازار پسند ) توصیه می شود مناطقی که طول دوره پرورش کوتاه دارند و یا با کمبود آب مواجه هستند رها سازی بچه ماهی با اوزان بالا ( گرم 150-50) صورت پذیرد . بدینسان اختصاص دادن 25-20 درصد از سطح مفید مز ارع به عنوان مزرعه حد واسط برای به وزن رساندن بچه ماهی به وزن مناسب ( بالا) توصیه می شود .

3- مدیریت کوددهی:

ساده ترین و ارزانترین روش برای افزایش تولید در استخرهای پرورشی کود دهی می باشد که میزان آن بر اساس نر ماتیوهای نیتروژن ( 2 میلی گرم در لیتر ) و فسفر ( 2/0 میلی گرم در لیتر ) در محلول در آب استخر تعیین می شود . بطور کلی در مدیریت کود دهی از دو نوع کود بشرح ذیل استفاده می شود .

1- 1– کود های شیمیایی :

از کود های معدنی نیتراته و فسفاته و کامل بصورت محلول ، روزانه به منظور تولید سریع غذای طبیعی ( پلانکتونها ) استفاده می شود که میزان مصرف آن در هر هکتار به شرح ذیل می باشد :

3-1-1 -کودهای نیتراته :

برای هر هکتار مزرعه به عمق یک متر آب 20 کیلوگرم ماده مؤثر نیتروژن نیاز می باشد و در صورت استفاده از کودهای نیتراته با درصد ماده مؤثر متغیر ، میزان مصرف به شرح ذیل می باشد : اوره با 46% ماده مؤثر نیتروژن در حدود44 کیلوگرم نیاز می باشد . نیترات آمونیوم با 36% ماده مؤثر نیتروژن در حدود 56 کیلوگرم مورد نیاز می باشد . فسفات آمونیوم با 16% ماده مؤثر نیتروژن در حدود 125کیلوگرم مورد نیاز می باشد . سولفات آمونیوم با 21% ماده مؤثر نیتروژن در حدود 961 کیلوگرم مورد نیاز می باشد .

تذکر : مبنای محاسبه از هر 100 کیلوگرم ماده شیمیایی می باشد .

-جدول محاسبه میزان کود نیتراته مصرفی مزارع پرورش ماهیان گرمابی در سطح یک هکتار

عمق آب میزان مصرف ماده مؤثر بر حسب کیلوگرم در هکتار
cm 100 ۲۰
cm 125 ۲۵
cm 150 ۳۰
cm 175 ۳۵
cm 200 ۴۰

3-1-2-کودهای فسفاته :

به ازای هر هکتار مزرعه به عمق یک متر آب 2 کیلوگرم ماده مؤثر فسفات نیاز می باشد که در صورت استفاده از کودهای فسفاته با درصد مؤثر متغیر میران مصرف به شرح ذیل می باشد :

الف) سوپر فسفات با 21 درصد ماده مؤثر فسفر در حدود 9 الی 10 کیلوگرم می باشد .

ب) فسفات آمونیوم با 48 درصد ماده مؤثر فسفر در حدود 4 الی 5 کیلوگرم می باشد .

جدول محاسبه میزان کود فسفاته مصرفی مزارع پرورش ماهیان گرمابی در سطح یک هکتار

عمق آب میزان مصرف ماده مؤثر بر حسب کیلوگرم در هکتار
cm 100 ۲
cm 125 2/5
cm 150 ۳
cm 175 3/5

cm 200 ۴

3-۱-3-کودهای کامل :

شامل کودهای پتاس و سولفات آمونیوم و NPK بر حسب تولیدات طبیعی استخر محاسبه و به صورت محلول به استخر اضافه می شود . -معمولاً کود پتاس با ماده فعال ( مؤثر ) 50 درصد پتاسیم در بازار موجود می باشد .

- تذکر اینکه میزان مصرف کودهای فوق الذکر فقط بصورت جداگانه در نظر گرفته شده است . و در صورت استفاده ترکیبی یا همراه با کود دامی میزان مصرف آن به نسبت کاهش پیدا می کند .

جدول میزان استفاده از کود شیمیایی به صورت ترکیبی و غیر ترکیبی در مزارع پرورش ماهیان گرمابی « در عمق 5/1 متر »

ردیف

نوع کود شیمیایی

میزان ماده موثره موردنیاز ( میلی گرم در لیترآب استخر)

میزان ماده مؤثره درترکیب کود ( درصد)

مصرف میزان کود شیمیایی ( کیلوگرم در هکتار)

پتاس

فسفر

نیتروزن

پتاس

فسفر

نیتروزن

ترکیبی

غیر ترکیبی

درصد

نیتروزن

فسفر

پتاس

1

اوره

-

-

2

-

-

46

55

645

-

-

2

نیترات آمونیوم

-

-

2

-

-

36

30

450

-

-

3

فسفات آمونیوم

-

0.5-0.3

2

-

48

16

8

270

280-180

-

4

سولفات آمونیوم

-

-

2

-

-

21

7

180

-

-

5

پتاس

0.3

-

-

50

-

-

-

-

-

160

تذکر : در محاسبه میزان کود شیمیایی بر اساس درصدهای ترکیبی با درصدهای متغیر برای نیتروژن در حدود 1545 کیلوگرم در هکتار بدست آمده است .

3-2- کود حیوانی :

استفاده از کودهای آلی سبب افزایش سریع جمعیت باکتریها می شود . باکتریها به همراه مواد بارور کننده به آب اضافه شده و با استفاده از مواد غذایی شروع به تکثیر می کنند . مواد ته نشین شده در کف استخر نیز اغلب حاوی مقدار زیادی باکتری است که غذای بسیار مهمی برای جانوران کف زی و ماهیان فیلتر کننده بوده و همچنین در بارورسازی استخر نقش مؤثری را دارا می باشد . بطور کلی مصرف کود حیوانی در طی دوره پرورش بصورت زیر می باشد :

3-2-1-کود پایه :

میزان مورد مصرف کود پایه به ازای هر هکتار در حدود 5-3 تن کود گاوی بوده که با توجه به وضعیت لجن کف استخر تغییر یافته و گاهاً از 3 تن نیز ممکن است کاهش یابد.(البته به منظور بهره برداری صحیح و اصولی از مزارع بهتر است . که در زمان آماده سازی استخر ، لجن برداری صورت گیرد ) .

3-2-2-کود روزانه :

از کود آلی گاوی و یا مرغی استفاده می شود با توجه به وضعیت غنی بودن آب استخر و بررسی عواملی نظیر شفافیت ، درجه حرارت ،PHو غیره ... میزان مصرف روزانه کود حیوانی ( گاوی) به میزان 100 کیلوگرم و مرغی به میزان 50 کیلوگرم بصورت شیرابه می باشد و عمل فوق بصورت توأم نیز انجام می شود ، مصرف روزانه کود حیوانی بصورت استفاده تنها به غیر از کود شیمیایی ( معدنی ) بوده و به صورت استفاده از کود شیمیایی با کود حیوانی بصورت توأم میزان مورد مصرف برای کود گاوی حدود 50 کیلوگرم و برای کود مرغی حدود 25 کیلوگرم کاهش خواهد یافت . آ

نوع کود

میزان مصرف روزانه

جداگانه

تؤام با شیمیایی

گاوی

100

50

مرغی

50

25

دوره استفاده از کود :

دوره استفاده از کود به تناوب استفاده منظم کود اشاره دارد که می تواند بصورت روزانه تا ماهانه مصرف شود . که آن نیز مقدمتاً بوسیله نرخ تجزیه کود در استخرها بر اساس فاکتورهای کیفیت و نوع کود تعیین می شود . گزارش شده است که در استخرهای سنتی ( بدون هوا ده ) با اکسیژن طبیعی می توان روزانه 100 تا 200 کیلوگرم در هکتار کود حیوانی را به مواد معدنی تبدیل نمود .

زمان کود دهی به دو عامل بستگی دارد :

1- آفتابی بودن طول روز : در روزهای ابری و بارانی به علت عدم فعالیت فیتوپلانکتونها و کاهش میزان اکسیژن از مصرف کود باید خودداری نمود .

2- درجه حرارت مناسب: باید توجه نمود که دردرجه حرارت پایین تراز 18 درجه سانتی گراد و بالاتر از 28 درجه سانتی گراد از مصرف کود خودداری شود . -

تذکر اینکه زمان کوددهی منحصراً صبح ها بعد از طلوع آفتاب و بصورت شیرابه می باشد .

4- مدیریت غذادهی : در پرورش ماهیان گرمابی غذادهی بصورت دستی برای گونه های کپور معمولی و کپور علفخوار انجام می شود . میزان غذای دستی مورد نیاز کپور ماهیان با توجه به ضریب تبدیل غذا و تراکم کشت و نسبت وزنی آنها تعیین شده ، که معمولاً برای کپور معمولی به نسبت 5-3 و کپور علفخوار 30-25 کیلوگرم غذا برای افزایش یک کیلوگرم وزن بدن ماهی محاسبه می شود . مبنای محاسبه میزان غذا بر اساس 40 درصد غذای طبیعی موجود در استخر و 60 درص غذای دستی انجام می شود .

30روز× 5/1-2 درصد وزن بدن ماهی × وزن کل ماهی کپور به کیلوگرم = مقدار غذای ماهیان

۱۰۰

۴-1- جدول غذای ماهی کپور دردما و وزن های مختلف بدن ( گرم )

دمای آب

وزن بدن

2-5

وزن بدن5-100

وزن بدن 10-20

وزن بدن

20-30

وزن بدن

30-40

وزن بدن

40-50

وزن بدن

50-100

وزن بدن

100-200

وزن بدن

200-400

وزن بدن

400-200

وزن بدن

200-800

وزن بدن

800-1000

15

9/4

1/4

3/3

1/3

7/2

2/2

4/2

9/1

6/1

3/1

1/1

8/0

16

2/5

4/4

5/3

3/3

9/2

3/2

6/2

2

7/1

4/1

1/1

8/0

17

5/5

7/4

7/3

6/3

1/3

5/2

8/2

2/2

8/1

5/1

2/1

9/0

18

8/5

5

4

9/3

4/3

7/2

3

3/2

9/1

7/1

3/1

1

19

3/6

4/5

4/4

2/4

7/3

9/2

2/3

5/2

2

8/1

4/1

1

20

9/6

9/5

9/4

6/4

4

2/3

4/3

7/2

2/2

9/1

5/1

1/1

21

5/7

4/6

2/5

9/4

4/5

4/3

6/3

9/2

3/2

2

7/1

2/1

22

1/8

9/6

6/5

2/5

5/4

6/3

9/3

1/3

5/2

2/2

8/1

3/1

23

7/8

4/7

6

6/5

9/4

9/3

2/4

3/3

7/2

3/2

9/1

4/1

24

2/9

9/7

4/6

6

1/5

9/1

5/4

5/3

9/2

5/2

2

5/1

25

8/9

2/8

7/6

2/6

4/5

4/4

8/4

8/3

1/3

7/2

2/2

6/1

26

4/10

8/8

7

6/6

8/5

6/4

2/5

9/1

3/3

9/2

3/2

7/1

27

11

4/9

5/7

2/7

1/6

5

5/5

4/4

5/3

1/3

4/2

8/1

28

6/11

10

1/8

8/7

8/6

4/5

9/5

7/4

8/3

3/3

6/2

9/1

29

6/12

8/10

9/8

4/8

4/7

8/5

3/6

5

9/1

5/3

8/2

1/2

30

8/13

8/11

8/9

2/9

8

4/6

8/6

4/5

4/4

8/3

3

2/2

مقدار غذای روزانه = ضریب فوق × وزن کل ماهیان کپور

۱۰۰

4-2- زمان غذا دهی :

با توجه به علاقه آمور به استفاده از غذای دستی و به منظور جلوگیری از پرت غذایی ( کاهش میزان غذای پیش بینی شده ماهی کپور ، غیر قابل هضم جذب بودن برای ماهی آمور) ضروری است که علوفه مورد نیاز ماهی آمور قبل از غذای دستی ( غای کپور ) داده شده و باید توجه نمود که زمان غذا دهی ماهی کپور پس از حصول اطمینان از تغذیه ماهی آمور صورت پذیرد . به منظور جلوگیری از پراکنش علوفه مورد نیاز آمور استفاده از طناب کشی گوشه ای و یا ساخت چارچوب به ازای هر هکتار در دو نقطه ثابت و برای ماهی کپور از سینی ها یا تشک های غذا دهی به ازای هر هکتار در چند نقطه ثابت که بوسیله طناب به دیواره استخر تثبیت شده باشد انجام می شود.

5- مدیریت هوادهی:

5-1- میزان مناسب اکسیژن محلول : بطور کلی با توجه به تغییرات اکسیژن محلول در آب در طول شبانه روز و یا طول دوره نباید کمتر از 5 میلی گرم در لیتر برسد .

5-2- تعداد هواده مورد نیاز :

در مناطق نیمه گرمسیری و معتدله با تولید 5 تا 6 تن در هکتار دو دستگاه هواده با ظرفیت 2 اسب بخار ، تولید (7-6) تن در هکتار دو دستگاه هواده با ظرفیت 3 اسب بخار و تولبید (9-7) تن در هکتار سه دستگاه هواده با ظرفیت 3 اسب نیاز است .

5-3- زمان هوادهی :

با توجه به مصرف اکسیژين توسط موجودات زنده استخر و کاهش فاحش آن در طول شب و به منظور جلوگیری از مرگ و میر و تلفات ماهی باید هوادهی از نیمه های شب تا صبح بعد از شروع فعالیت های فتوسنتزی در استخر انجام گیرد . در عصر روزهای آفتابی به دلیل تولید فیتوپلانکتونها و افزایش دما در سطوح بالای آب و به منظور بر هم زدن لایه های حرارتی و غذایی ، استفاده از هواده ضروری می باشد . و عوامل دیگری همچون کود دهی با حجم زیاد ( معدنی – آلی ) ، ضد عفونی کردن استخر با دارو و مواد شیمیایی ، تراکم بالای ماهی و غذادهی روزانه با تراکم بالا در انتهای فصل پرورشی در طول زمان پرورش هوادهی مؤثر می باشد . ساعات مورد استفاده هوادهی باتوجه شرایط آب و هوا فرق می کند که در روز کاملاً آفتابی و آب سبز رنگ از ساعت 4 تا 8 صبح روز بعد ، روز آفتابی ، آب سیاه رنگ از ساعت 20 تا 8 صبح روز بعد ، روز نیمه ابری یا غبار آلود از ساعت 24 تا 10 صبح روز بعد ، روز تمام ابری از ساعت 20 تا 10 صبح روز بعد ، چند روز متوالی ابری تیره ، هوادهی تمام وقت انجام می شود . هواده ها باید طوری نصب شوند که بتوانند جریان مناسبی در آب ایجاد کرده و حداکثر اکسیژن رسانی را در استخر فراهم نماید .

6- مدیریت بهداشت و پیشگیری بیماریها :

صید و بهره برداری به موقع از استخر –

تهیه بچه ماهی مناسب از نظر نژادی و بهداشتی

– رعایت تراکم مجاز در واحد سطح

– ضدعفونی کردن بچه ماهیان با محلول 5/2 درصد کلرور سدیم به مدت 2 دقیقه ( حمام دادن )

– ارائه برنامه اصولی و علمی مدیریت پرورش ( کوددهی – غذادهی – نمونه برداری- هوادهی – تعویض آب-استفاده از داروها و مواد شیمیایی)

- آماده سازی استخرهای پرواز بندی با اصول علمی

– آبگیری استخرهای پرواز بندی از آب سالم .

7- مدیریت صید و بهره برداری: -

اتمام طول دوره پرورش. -

کاهش ارتفاع آب استخر.

- در صورت امکان هوادهی در اوایل شبی که تصمیم به صید دارد .

- صید و تورکشی از گوشه های استخر.

- صید و تورکشی سرتاسری و بصورت محاصره .

- صید و تورکشی بدون سر و صدا و با سرعت کم .

- صید و تورکشی در هر مرحله از صید فقط یکبار.

- شستشوی ماهیان صید شده با آب تازه .

- عرضه تدریجی ماهی به بازار فروش ( فروش مناسب – جلوگیری از کاهش قیمت ).